De manier waarop we ons leven lang slapen kan een veel grotere rol spelen in de gezondheid van de hersenen dan we denken. Recent onderzoek suggereert dat, naast de duur en kwaliteit van de slaap, de positie die elke nacht wordt aangenomen, het risico op neurologische aandoeningen, waaronder dementie, kan beïnvloeden. Een eenvoudige verandering in gewoonte kan dus helpen om cognitieve functies beter te beschermen.

Slapen is niet alleen een rusttijd. Dit is een essentiële fase waarin de hersenen vitale functies uitvoeren, waaronder het elimineren van afvalstoffen die door hun dagelijkse activiteit worden geproduceerd. Het begrijpen van deze mechanismen geeft een beter inzicht waarom bepaalde slaappatronen langdurige gevolgen kunnen hebben.

Een nachtelijke hersenreinigings-essential

Overdag genereert hersenactiviteit stofwisselingsstoffen en neurotoxines. In tegenstelling tot wat tot begin jaren 2010 werd gedacht, beheert het brein dit afval niet alleen zelf. De bloed-hersenbarrière, die de hersenen beschermt tegen externe toxines, heeft ook het effect dat bepaalde stoffen die binnenin worden geproduceerd worden vastgehouden.

In 2012 toonden onderzoekers het bestaan aan van een specifiek netwerk voor de circulatie van vloeistoffen in de hersenen: het glymfatische systeem. Het is een set met vloeistof gevulde kanalen rond de cerebrale bloedvaten. Bij elke hartslag circuleert de bloeddruk deze vloeistof, waardoor neurotoxisch afval kan worden afgevoerd, waaronder bepaalde eiwitten die, wanneer ze zich ophopen, de hersenfunctie verstoren.

Waarom slaap essentieel is voor de hersengezondheid

Het glymfatische systeem is voornamelijk actief tijdens de slaap, waarin het verantwoordelijk is voor meer dan 95% van zijn functie. Slaap komt dus overeen met een echte fase van « diepe reiniging » van de hersenen. Slaap die onvoldoende, gefragmenteerd of verstoord is door aandoeningen zoals slaapapneu vermindert de effectiviteit van dit mechanisme en verhoogt het risico op neurodegeneratie.

Dit proces begint in de jaren veertig aan effectiviteit te verliezen, lang voordat de eerste tekenen van cognitieve achteruitgang verschijnen. Mensen die minder dan zeven uur per nacht slapen, hebben een grotere kans op cognitieve achteruitgang omdat het lymfatische systeem niet genoeg tijd heeft om gifstoffen af te scheiden, die zich vervolgens ophopen.